پنگ خانه های نجف آباد – خطر تخریب
اقتصاد نجف آباد از دیرباز بر پایه کشاورزی و باغبانی بوده است و می توان گفت یکی از مهمترین منابع درآمدی ساکنین شهر نجف آباد بوده است. در این میان آب کشاورزی نقش مهمی را در رونق و شکوفایی کشاورزی هر زارع و باغدار ایفا می کرد، چنانچه یکی از مهمترین پارامترهای ارزش گذاری و تعیین بهای هر زمین، میزان سهم آب کشاورزی و دسترسی به آب قنات، چاه یا کانال آب به شمار می رفت.
از سوی دیگر با توجه به اینکه در قدیم، ابزار و تجهیزاتی نظیر ساعت برای تعیین زمان آب رسانی و تعیین سهم هر کشاورز از آب موجود در دسترس نبود، کشاورزان محلی روش خلاقانه ای برای تقسیم بندی آب زراعی ابداع کرده بودند که این عمل در محلی به نام پنگ خانه انجام می شد.
پنگ خانه ها، محل هایی بود در میان اراضی کشاورزی و در نزدیکی منبع آب که به صورت ایوانی نسبتا کوچک تعبیه می شد و یک نفر معتمد کشاورزان در آن فعالیت میکرد.
در این پنگ خانه که چند جوی از آن مکان می گذشت و متصدی تقسیم آب و یا معتمد تقسیم آب در آن محل با توجه به واحدهای زمانی مشخص (پنگ) آب را جهت آبیاری زمین های متفاوت تقسیم می نمود.
روش تقسیم آب به این نحو بود که ظرف فلزی کوچکی که به آن پنگ می گفتند و سوراخ ریزی در ته آن تعبیه شده بود، روی سطح آب قرار می گرفت. به مرور زمان آب از سوراخ بالا آمده و در یک بازه زمانی مشخص که ظرف فلزی پر از آب می شد، خود به خود در آب غوطه ور می شد و بدان گونه آب زراعی به صورت زمان بندی شده و به صورت کاملا عادلانه میان کشاورزان تقسیم می شد.
به محض پر شدن آب پنگ، سهم آب نفر بعدی شروع می شد و متصدی پنگ خانه با صدای بلند کشاورز یا باغدار بعدی را ندا می داد تا آب را به سمت اراضی خود هدایت کند و به اندازه سهمش از آب کشاورزی بهره گیرد.
اگرچه این روش امروزه دیگر کاربردی ندارد ولی یکی از روشهای خلاقانه قدیمی است که به عنوان یکی از شاهکارهای قدیمیان از آن نام برده می شود. به عبارتی می توان گفت که جزو ساعت های آبی قدیمی جهان هست که در حال حاظر دو نمونه از این بناها در نجف آباد قرار دارد.
در حال حاضر تنها چند نمونه از پنگ خانه های قدیمی شهر نجف آباد محفوظ مانده و یا مورد مرمت و بازسازی قرار گرفته است و مابقی آن ها بر اثر بی توجهی تخریب شده اند و یا دچار تغییر کاربری شده اند.
این نوع پنگ خانه ها که یکی از انواع آنها در بیشه نجف آباد (فیروز آباد) نیز هست (بیشه هم به لطف مسئولین رو به تخریب هست) و یکی دیگر از آنها در ادامه خیابان جوی خارون (انتهای بلوار ولیعصر، باغ نو). این پنگ خانه ها الان که جایگاهشون بین زباله ها شده و داخلشونم که پر از زباله و … شده.
ولی خب قضیه تخریب این پنگ خانه چی هست؟
شاید کم کسی طرح جامع شهر نجف آباد رو دیده باشه یا از اون اطلاع داشته باشه. قسمتی از طرح جامع این شهر که توسط مهندسین مشاور شهر و خانه تدوین شده مبنی بر ادامه خیابان جوی خارون و اتصال اون به خیابان دلگشا هست.
چیزی که اینجا هست این مساله هست که اصلا در این طرح به این پنگ خانه توجهی نشده و توی نقشه هم نیومده (بماند یکی از مواردی که باید حفظ بشه در طرح های شهری همین آثار تاریخی و هویت بخش شهره و واقعا جالبه همچین شرکتی که میشه گفت طرح خیلی شهر ها رو در دست داره این گونه موارد رو اصلا بهش توجه نمیکنه. بهتره بگم مهندسینش احتمالا توی دفترشون میشینن و بدون این که حتی یک مرتبه شهر رو ببینن برای اون طرح میدن و جای تاسفه)
بگذریم من نقشه محل دقیق پنگ خانه و به همراه پوشش گیاهی و درختهای چناری که پشت اون هست و مستقیما توی طرح و خیابان می افته رو اینجا گذاشتم و مشخصه که با احداث این خیابان کلا این درختهای چنار به همراه پنگ خانه باید از سر راه برداشته بشه.
حالا برخی پیشنهادات مسئول شهرداری رو جالبه بشنوین
- میشه اون رو منتقلش کرد چند متر اونطرف تر (سازه های غول پیکر رو دیدین مستندهاش رو؟ نجف آباد هم میخواد همچین کاری بکنه)
- یا این پنگ خانه رو تخریب کنیم و عینا یکی شبیهش رو بسازیم جای دیگه ای (من موندم چرا تخت جمشید رو اینقدر برای حفظش تلاش میکردن. بابا راحت میشه عینش رو که جای دیگه ساخت)
آیا زمانی که هزینه آزاد سازی برای شما مهمتره تا این که این بنا حفظ بشه شما حاظرین بیاین پول بدین منتقل کنید این بنا رو؟(بر فرض عاقلانه بودن این طرحتون)
واقعا نیازه این خیابان بصورت مستقیم وصل بشه؟ آیا توی این تقاطع شما نیازمند کاهش سرعت نیستید؟چه چیزی بهتر این فرصت که سرعت وسایل نقلیه رو با ایجاد یک فضای شهری در این قسمت کم کنید نه این که خیابان رو مستقیم بزنین و زمینه سرعت گرفتن وسایل رو فراهم کنید و بعد از انواع و اقسام سرعت شکن و تابلوهای راهنمایی و رانندگی برای کاهش سرعت وسایل نقلیه استفاده کنید؟
چرا برای شما درختهای چنار(که همه میدونیم بعد از قطعشون هیچ یک از شما حتی یک درخت به جای اون درختی که دستور قطعش رو دادین نمیکارین) بی ارزشه؟
چه درختهایی رو به بهانه خیابان امام و به قول همه چهارباغ قطع کردین و به جای اون هیچ چیزی کاشته نشد. درختهای خیابان خارون الان کدومش هست؟ بله به جای چنارهای چندین ده ساله اون ناحیه تنها چندتا درخت توت!! توی بلوار وسط خیابون کاشتین که اون ها هم درحال خشک شدن هستن و بهونه کردید که مشکل بی آبی داریم.
منکر این نیستیم که هر طرح شهری ای محدودیتهایی داره و میبایستی بهینه ترین و بهترین راه حل انتخاب بشه ولی به نظرم این راه حل این مشکل نباشه.
بهتر نیست فراخوانی برای بهترین طرح برای این محل گذاشته بشه؟ خودتونم میدونین تعداد مراجعین نجف آبادی که رشته های مرتبط با مسائل شهری و طراحی شهری است، کم نیستن (و درصد استخدامشون هم خیلی کمه البته چون با مسئولین ممکنه اشنایی نداشته باشن) واقعا اونها طرح های بهتری ممکنه داشته باشن…
خوب همه میدونین از این گله ها خیلی زیاده و احتمال عملی شدنش هم خیلی کم..در کل خواستم اطلاع رسانی ای کرده باشم در مورد امکان تخریب این اثر تاریخی و درختان این محل..
این اطلاع رسانی به صورت موازی با وب سایت فکر سبز(انجمن دوست داران طبیعت نجف آباد) و دیار نون انجام شده..
خواهش دارم از عزیزانی که وبلاگ و وبسایت دارن این خبر رو اطلاع رسانی کنن که بتونیم خیلی بهتر از پارک لاله نجف آباد که خودتون بهتر از داستانش اطلاع دارین عمل کنیم…
